Колумна на Ѓорѓи Исаевски адвокат на Адвокатската Канцеларија Исаевски
Ако неодамна вашиот работен однос е прекинат можеби имате право на финансиска поддршка – паричен надоместок од Министерството за труд и социјална политика. Подолу ќе најдете сè што треба да знаете за паричниот надоместок при прекин на работен однос – кој има право, колку изнесува надоместокот, колку долго се исплатува и како да аплицирате.
Кој има право на паричен надоместок?
Право на паричен надоместок има лице кое:
- Било вработено, најмалку 9 месеци непрекинато, или било вработено 12 месеци со прекини во последните 18 месеци пред престанокот на работниот однос.
Дополнително, мора да се исполнат условите дека за тоа време се плаќани придонеси и дека работниот однос не е прекинат по лична вина или спогодба.
Колкав е надоместокот?
Месечниот износ на паричниот надоместок изнесува 50% од просечната месечна нето плата на работникот за последните 24 месеци, но:
- Не смее да надмине 80% од просечната нето плата во државата за последниот месец.
- Ако лицето има право на надоместок подолго од 12 месеци, првите 12 месеци се исплатуваат по 50%, а остатокот од времето – по 40% од просечната плата.
Колку долго се исплаќа надоместокот?
Времетраењето зависи од вкупниот стаж:
- 1 месец – ако имате минимум 9 месеци стаж непрекинато или 12 месеци со прекин;
- 6 месеци – ако имате меѓу 10 и 12,5 години стаж;
- 12 месеци – ако имате над 25 години стаж.
Долгорочен надоместок за лица блиску до пензија
Постои и еден исклучок од правилото за ограничено времетраење на надоместокот. Лицата кои се блиску до стекнување право на старосна пензија може да добиваат паричен надоместок подолг временски период.
Станува збор за невработени лица кои ги исполнуваат следниве услови:
- Имаат повеќе од 15 години стаж на осигурување, и
- До пензионирање им недостасуваат најмногу до 18 месеци, и
- Имаат навршено најмалку 60 години и 6 месеци возраст (жени) или 62 години и 6 месеци возраст (мажи).
Во овие случаи, паричниот надоместок се исплатува:
- до вработување на лицето, или
- до настапување на законски основ за престанок на правото (на пример: исполнување услови за пензија, одбивање работа, итн.).
Како да поднесете барање?
Лицето кое останало без работа треба:
- Во рок од 30 дена по престанокот на работниот однос да се пријави во Агенцијата за вработување на Република Северна Македонија;
- Да поднесе барање за паричен надоместок;
- Да приложи:
- лична карта,
- оригинал диплома од образование (на увид),
- трансакциска сметка.
Важно: Лицето мора да биде евидентирано како невработено.
Кој не може да оствари право на надоместок?
Следниве лица немаат право на паричен надоместок:
- Тие што самите дале отказ (освен поради склучување брак или преселба поради брачен другар);
- Тие што го прекинале работниот однос спогодбено;
- Лица отпуштени поради кршење работна дисциплина, неоправдано отсуство, одбивање на работа, отказ поради законски причини (освен стечај);
- Тие што одбиле преквалификација, доквалификација, или преземање од друг работодавач;
- Лица што ги исполнуваат условите за пензија;
- Лица што изгубиле работна способност.
Случаи на продолжување на паричниот надоместок
Иако постојат утврдени рокови за исплата на паричниот надоместок, постојат и исклучоци кога исплатата може да продолжи и по истекот на утврдениот период.
Надоместокот продолжува да се исплатува:
- ✅ На жена за време на бременост и породување – надоместокот не прекинува во текот на оваа заштитена состојба, туку продолжува до истекот на породилното отсуство, согласно со законските одредби.
- ✅ Ако невработеното лице е упатено на обука, преквалификација или доквалификација од страна на Агенцијата за вработување – исплатата трае до завршување на програмата за која лицето било упатено.
Овие механизми се воведени за да се обезбеди континуирана финансиска поддршка на лицата кои, иако се формално невработени, се активни во процеси што водат кон нивно повторно вклучување на пазарот на труд.
Што ако сте вработени на неопределено?
И вработените на неопределено време можат да го користат правото на надоместок, но само ако отпуштањето е од деловни причини – како што се технолошки, економски или организациони промени, или поради стечај/ликвидација на правниот субјект.
Кога запира исплатата на паричниот надоместок?
Исплатата на паричниот надоместок се запира привремено ако:
- Лицето е на доброволен воен рок,
- Се наоѓа во притвор или казна затвор до 6 месеци,
- Има привремен престој надвор од земјата (до 12 месеци) и го пријавило тоа,
- Е ангажирано на јавни работи над 30 дена,
- Е вработено или врши самостојна дејност.
По завршување на причината поради која исплатата била запрена, надоместокот може да продолжи, но само ако:
- Лицето се пријави во рок од 3 дена од денот на истекот на основот за запирање, и
- Поднесе барање за продолжување на исплатата во АВРМ, заедно со лична карта, контролен картон и решение за запирање.
Доколку лицето не поднесе барање во утврдениот рок, му престанува правото на надоместок.
Мирување на исплатата на паричниот надоместок
На барање на невработеното лице, исплатата на паричниот надоместок може да мирува (без да престане), во следни случаи:
- ✅ Престој во странство до 90 дена заради семејно обединување,
- ✅ Престој до 90 дена поради лекување или нега на близок член од семејството.
Лицето мора:
- Да поднесе барање за мирување со наведена причина,
- По завршување на основот, во рок од 3 дена, да поднесе барање за продолжување на исплатата, со приложени документи (лична карта, контролен картон, решение за мирување).
Ако не се почитува рокот – се губи правото на надоместок.
Што ако не сте задоволни од одлуката?
Ако не сте задоволни од решението или услугата, можете да поднесете жалба до Министерството за економија и труд во рок од 15 дена. Одлука по жалбата ќе ја добиете во рок од 60 дена.
Паричниот надоместок за прекин на работен однос претставува важна финансиска поддршка за лицата кои останале без работа. За да го остварите ова право, потребно е да ги исполнувате законските услови, навремено да се пријавите во Агенцијата за вработување и да поднесете соодветна документација. Надоместокот може да се продолжи, запре или мирува, зависно од вашата лична ситуација, но секогаш е клучно да ги почитувате роковите. Информирајте се, постапувајте навремено и користете ги правата што ви припаѓаат.
