Колумна на Бојан Спировски адвокат и коосновач во Адвокатската канцеларија „Бојаџиев и Спировски“
Во пракса, се почесто се случува работниците да се соочат со предлог за „спогодбен раскин“ на работниот однос. Вообичаено, ова се претставува како решение кое е најдобро за двете страни, проследено со објаснување дека постапката е едноставна и формална.
Но, дали навистина е така?
Што претставува спогодбениот раскин?
Спогодбениот раскин е договор помеѓу работникот и работодавачот со кој се прекинува работниот однос со заемна согласност. Во суштина, тоа значи дека работникот доброволно прифаќа да му престане работниот однос, без класична постапка за отказ.
Токму во ова „доброволно“ лежи и најголемиот правен ризик.
Зошто работниците често потпишуваат?
Во реални ситуации, ретко кога одлуката е донесена по темелно размислување. Често, работникот се наоѓа под временски притисок, со чувство дека треба веднаш да донесе одлука. Не сака неговото CV да биде „оцрнето“ со фактот дека добил отказ.
Многумина потпишуваат не затоа што сакаат, туку затоа што мислат дека немаат избор.
Но вистината е поинаква – потписот не е обврска.
Што губи работникот со потписот?
Иако спогодбениот раскин не е по дефиниција штетен, неговата содржина е клучна. Во пракса, често се случува ваквите договори да бидат формулирани на начин што повеќе го штити работодавачот отколку работникот.
Со потпис на спогодбен раскин, работникот може да се доведе во ситуација да:
- се откаже од право на испратнина – доколку станува збор за отказ од деловни причини;
- го изгуби правото на надомест за неискористен одмор;
- си ја ограничи можноста за оспорување на престанокот на работниот однос;
- се откаже од права од невработеност.
Овие права не секогаш автоматски се губат, но нивното остварување подоцна станува значително потешко, често барајќи судска постапка.
Клучниот момент: пред потписот
Најголемата грешка што се прави е што вниманието се насочува кон последиците – откако документот веќе е потпишан.
Во реалноста, најважниот момент е токму пред потписот.
Тогаш е единствената вистинска можност работникот да постави прашања, да преговара и да разбере што точно прифаќа. Откако еднаш ќе се стави потписот, просторот за корекција значително се намалува.
Разговорот како заштита
Не секој спогодбен раскин е неповолен. Постојат ситуации во кои ваквиот начин на прекин е најдобро решение и за работникот и за работодавачот.
Но разликата помеѓу „добра“ и „лоша“ спогодба најчесто се сведува на едно: дали работникот бил информиран за правата и последиците и дали имал можност да преговара.
Затоа, пред било каков потпис, клучно е да се побара разговор.
Тој разговор не мора да биде долг, но мора да биде навремен.
Заклучок
Спогодбениот раскин не треба да се гледа како формалност, туку како правна одлука со конкретни последици.
Во ситуација кога се носи одлука што директно влијае врз егзистенцијата, најмалку што може да се направи е да се одвои време за разбирање на документот што се потпишува.
Затоа, следниот пат кога ќе ви биде понуден ваков договор, запомнете:
Најважниот момент не е после потписот – туку пред него.
